Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ – Αρχάγγελος Πέλλας

12/08/2016

ima 2

ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΣ  ΠΕΛΛΑΣ

Το μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ αποτελεί ένα πολύτιμο και ανεκτίμητο στολίδι όλης της περιοχής. Η πλούσια και μακραίωνη ιστορία του, η εθνική και θρησκευτική προσφορά του, η επιβλητικότητά του και οι τοιχογραφίες του εσωτερικού του ναού, οι οποίες διακρίνονται για τη μοναδική γλυκύτητα στα πρόσωπα, αλλά και ρεαλισμό στην κίνηση , η αναβίωσή του και η ανοδική του πορεία που τείνει να το αναδείξει σ’ ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Βόρειας Ελλάδας, σε συνδυασμό με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα που το περιβάλλει.
Η παράδοση το θέλει, δικαιολογημένα ή όχι, να είναι χτισμένη η Μονή επάνω σε αρχαίο Ιερό, αφιερωμένο στη Θεά του κυνηγιού Άρτεμη, λόγω της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας της περιοχής. Σήμερα είναι αποδεδειγμένο τόσο από έγγραφα, που σώζονται στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, όσο και από άλλα αποκαλυφθέντα στοιχεία, προηγούμενου αιώνα, ότι ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Από διάφορα έγγραφα, όπως από το Χρυσόβουλο Λόγο του Αλέξιου Κομνηνού που εκδόθηκε το 1082 φαίνεται να υφίσταται από τον 11ο αιώνα ως μετόχι της Μεγίστης Λαύρας του Άθωνος.
Ανεξάρτητα όμως από όλα τα παραπάνω, γεγονός παραμένει, ότι ενάμιση και πλέον αιώνα αφ’ ότου «ανακαινίσθηκε» το Μοναστήρι είναι αφιερωμένο και έχει προστάτη και οδηγό του τον Αρχάγγελο Μιχαήλ.
Το 1858 με Σουλτανικό φιρμάνι ανιδρύθηκε η Μονή και μετονομάσθηκε έτσι, επειδή κατά την παράδοση η πυρπόληση της Μονής έγινε την 6η Σεπτεμβρίου, ημέρα του εν Χώναις θαύματος του Αρχαγγέλου και εις ένδειξη ευγνωμοσύνης από πολλούς κατοίκους της περιοχής, που διασώθηκαν αβλαβείς την ημέρα της καταστροφής από βέβαιο θάνατο.
Το 1182 ή 1183 η Μονή της Μ. Λαύρας ιδρύει μετόχι της υπό μορφή κανονικής Μονής στο χωριό Χώστιανη (σημερινό Αρχάγγελο).
Το Μοναστήρι της Όσσιανης μέχρι τον 18ο αιώνα έχει μια ζωντανή παρουσία στην περιοχή σε σημείο ώστε να ιδρύει θυγατρική μονή στους πρόποδες του Βόρα έξω από το χωριό Πρόμαχοι. Το μοναστήρι είναι του Αγίου Ιλαρίωνα Επισκόπου Μογλενών. Το μοναστήρι πολιορκήθηκε από τους Τούρκους μέσα στα χρόνια του 18ου αιώνα . Οι Τούρκοι κατέσφαξαν τους μοναχούς κι έκαψαν το μοναστήρι. Διέφυγε μόνο ένας ο οποίος αιμόφυρτος έσπευσε στη Μεγάλη Μονή.
Ο κίνδυνος για το μοναστήρι ήταν μεγάλος. Ήταν τότε που εξισλαμίστηκαν οι κάτοικοι του σημερινού χωριού της Νότιας. Τότε συνέβει και το τραγικό συμβάν της πυρπόλησης της Μονής από τους νεοφώτιστους Μουσουλμάνους οι οποίοι κατέστρεψαν και τις γύρω κτιριακές εγκαταστάσεις. Καταστράφηκαν τα υποστατικά, τα χωράφια, τα δάση και τα βοσκοτόπια άλλαξαν κυρίους και σκόρπισαν οι πάροικοι και τα ζώα της Μονής.
Η ερήμωση κρατά παραπάνω από μισό αιώνα, αλλά ήδη το 1858 με άδεια του σουλτάνου ανιδρύεται η πυρπολημένη Μονή και ο Βαλής των Βιτωλίων επιστρέφει πίσω τα κτήματα που είχε οικειοποιηθεί. Στο εξής ξεκινάει μια οικονομική ευρωστία και το Μοναστήρι παρέχει δυναμική αρωγή στους άπορους της περιοχής. Οι μοναχοί αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες στους τομείς της μόρφωσης, της ηθικής συμπαράστασης και του εθνικού προσανατολισμού της Καρατζόβας.
Ο 19ος αιώνας είναι μια από τις στυγνές περιόδους της τούρκικης δουλείας. Παρ’ όλ’ αυτά η Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι μια ρωμαλέα παρουσία στη βορινή Αλμωπία. Μέσα σ’ αυτή την κυψέλη των μοχθούντων μοναχών και λαϊκών, τα κελιά μετασχηματίζονται σε αίθουσες «Κρυφού Σχολειού». Τα παιδιά διδάσκονται τη σοφία των προγόνων και πρώτα – πρώτα τα ελληνικά γράμματα. Έτσι επιστρέφοντας στον τόπο τους γίνονται παπάδες, δάσκαλοι, ψάλτες.
Εκεί στα ψηλά βουνά της Τζένας και του Κόζιακα ανδρώνεται μια γενιά νέων πατριωτών που ξέρουν ποιοι είναι, τι ζητούν. Το ίδιο χρονικό διάστημα τους περιβάλλουν από παντού η βία, ο τρόμος. Η προπαγάνδα των Βουλγάρων και Ρουμάνων .
Στο Μακεδονικό Αγώνα η Ιερά Μονή ήταν το κέντρο του Ελληνισμού και προπύργιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Όσο για την εθνική του προσφορά δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου γενναίοι οπλαρχηγοί ντύνονταν μοναχοί καθοδηγούμενοι από τον Αρχάγγελο Μιχαήλ για να εμψυχώνουν και να καθοδηγούν με τη σειρά τους τους Μεκεδονομάχους, αλλά και τους φοβισμένους κατοίκους της περιοχής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο γενναίος οπλαρχηγός Καπετάν Ματαπάς(οπλαρχηγός Μιχαήλ Αναγνωστάκος) που με το ψευδώνυμο Παπά Χρήστος και με έδρα το Μοναστήρι του Αρχαγγέλου, οργάνωσε αντιστασιακά την περιοχή της Αριδαίας και της Γουμένισσας του Κιλκίς.
Άλλοι γενναίοι οπλαρχηγοί χρησιμοποιούσαν τη Μονή ως ορμητήριο και κρησφύγετο, όπως ο Υποπλοίαρχος Γεώργιος Κακουλίδης, ο Νικόλαος Βλάχος, ο Εμμανουήλ Σκουντρής, ο οποίος σημειώνει νίκες κατά των Βουλγάρων στους Προμάχους και σε άλλα σημεία της Αλμωπίας.
Η Μονή για αρκετές δεκαετίες αποτελούσε παρεκκλήσι της ενορίας του χωριού Αρχάγγελος. Επί επισκόπου Καλλινίκου επανιδρύθηκε η Μονή και επί του διαδόχου του Χρυσοστόμου έγινε η επάνδρωση και η ανακαίνισή της. Σήμερα λειτουργεί ως ανδρώα Μονή με κοινοβιακό τυπικό.
Στολίδι της Αλμωπίας και τελευταίος σταθμός του Ν. Πέλλας προς το Ν. Κιλκίς, η Ιερά Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ορθώνεται ως άγρυπνος φρουρός των βορείων συνόρων και ως φάρος πνευματικός των ελάχιστων κατοίκων της περιοχής και των χιλιάδων διερχόμενων προσκυνητών που το επισκέπτονται κάθε χρόνο.
Ο ρυθμός του ναού του Aρχαγγέλου Μιχαήλ είναι «τρίκλιτη Βασιλική» και οι τοίχοι του Ναού είναι λίθινοι πάχους ενός μέτρου.
Το καθολικό του ναού είναι κατάγραφο από τοιχογραφίες λαϊκών ζωγράφων από το Κρούσοβο
Οι περιφημότερες τοιχογραφίες είναι σκηνές από το μαρτύριο της Αγίας Χρυσής και η αγιογραφία του Αγίου Ιλαρίωνα Επισκόπου Μογλενών, μοναδική σε όλη την Ελλάδα
Διασώζεται και η θαυματουργός εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Η μονή πανηγυρίζει στις 6 Σεπτεμβρίου και την τρίτη ημέρα του Πάσχα.

Τηλ.: (+30)2384073499

ima 1

(αναφορά στην Ι.Μ. Αρχαγγέλου    Lhi-Lna )

Η Μονή Αρχαγγέλου αποτελεί ένα από τα πιο καλά διατηρημένα ιστορικά μνημεία της Αλμωπίας. Η ίδρυσή της χρονολογείται στα τέλη του 18ου – αρχές 19ου αιώνα και σε αυτήν οφείλει το όνομά του το χωριό Αρχάγγελος που βρίσκεται σε απόσταση λίγων λεπτών από τη μονή (το παλιό του όνομα ήταν Όσσιανη). Είναι αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ και αυτή τη στιγμή φιλοξενεί πέντε μοναχούς, ενώ λέγεται ότι τα πρώτα χρόνια ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο επίσης λέγεται ότι το μοναστήρι είναι χτισμένο πάνω σε αρχαίο ιερό αφιερωμένο στη Θεά Άρτεμη. Η αρχαιολόγος Μ. Παπαγεωργίου μάλιστα, πιθανολογεί ιερό ρωμαϊκών χρόνων της Αρτέμιδος Αγροτέρας, παρόλο που δεν υπάρχουν επιφανειακά παλιότερα ευρήματα. Η μονή βρίσκεται σε λοφίσκο της κοιλάδας της βόρειας Αλμωπίας, περιτριγυρισμένη από πλούσιο φυσικό περιβάλλον, που περιλαμβάνει κέδρους, καστανιές, καρυδιές, πλατάνια, κερασώνες, λιμνούλες και μικροκαταράχτες. Γνωστό είναι μάλιστα το γεφυράκι, που διασχίζει το ρέμα που βρίσκεται δίπλα στη μονή.

Το μοναστήρι, λέγεται ότι χρησίμευσε ως καταφύγιο και ορμητήριο οπλαρχηγών κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα, μεταξύ των οποίων ο καπετάν Ματαπάς και ο Καπετάν Μιχάλης Δράγας. Στον χώρο της μονής, φιλοξενούνται επίσης τα ιερά λείψανα επιφανών μαρτύρων και αγίων της εκκλησίας, καθώς και η γνωστή εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

Η μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο φωταγωγό, νάρθηκα, υπερώο και τρίπλευρο προστώο. Ο ναός χωρίζεται σε τρία κλίτη από δύο εξακίονες κιονοστοιχίες, με  χρωματιστές κολώνες που ενώνονται με καμαρωτές ξυλοδεσίες από μπαγδατί. Η οροφή του ναού είναι καμαρωτή στο κεντρικό κλίτος, ενώ στα πλάγια κλίτη είναι επίπεδη και ξύλινη (αντικαταστάθηκε το 1996 λόγω καταστροφών). Εξωτερικά της εκκλησίας υπάρχουν διακοσμητικά ανάγλυφα: στη βορειοδυτική γωνία του περιστώου διακρίνεται μία κριοκεφαλή, στη βορειοανατολική ίχνη από κατεστραμμένο ανάγλυφο, στη δυτική πλευρά υπάρχει ανάγλυφος σταυρός και στην ανατολική πλευρά υπάρχει ένα πτηνό (πιθανώς αετός).

Εσωτερικά ο ναός είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες που χρονολογούνται στο σύνολό τους το 1888, βάσει επιγραφών, ενώ εντυπωσιακό είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο που χρονολογείται το 1860. Το τέμπλο έχει πλούσιο ζωγραφικό διάκοσμο και εικόνες που απλώνονται σε τέσσερις επάλληλες ζώνες. Η πρώτη σειρά των εικόνων περιλαμβάνει δώδεκα Δεσποτικές εικόνες όπου φιλοξενούνται η Αγία Νεομάρτυς Χρυσή η Μογλενίτισσα, ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ, ο Άγιος Ιλαρίων, το εν Χωναίς θαύμα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, η Παναγία, ο Χριστός, ο Άγιος Δημήτριος, ο Αρχάγγελος Μιχαήλ φιλοτεχνημένος από αγιορείτες αγιογράφους, ο Άγιος Γεώργιος ο Νέος ο Καππαδόκης και ο Άγιος Γεώργιος ο Νεομάρτυρας ο εξ Ιωαννίνων.  Οι δύο επόμενες και μεσαίες σειρές του τέμπλου φιλοξενούν σαρανταέξι εικόνες μικρότερου μεγέθους ενώ η τελευταία ζώνη διαθέτει εννέα.

 

Οι τοιχογραφίες του ναού είναι εξίσου εντυπωσιακές αν και η φυσική φθορά κυρίως λόγω της υγρασίας είναι εμφανής. Οι αγιογραφίες του καθολικού, θεωρούνται έργα των Κρουσοβιτών αγιογράφων Ευαγγέλου, Νικολάου και Αναστασίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες του νότιου τοίχου, λόγω της μοναδικότητάς τους μιας και δεν τους συναντάμε σε άλλους ναούς. Οι δύο πιο εντυπωσιακές απ’ αυτές είναι εμπνευσμένες από την Παλαιά Διαθήκη: η πρώτη αφορά την καταστροφή της Ιερουσαλήμ και τη σφαγή των Εβραίων. Στη παράσταση εικονίζεται ο Αβδέ Μελέχ να κοιμάται κάτω από ένα δέντρο, ενώ από πάνω του κρέμεται ένα καλάθι γεμάτο σύκα˙ παράσταση πιστή στη σκηνή της Παλαιάς Διαθήκης. Αξίζει να σημειώσουμε ότι η ίδια ακριβώς παράσταση υπάρχει και στον Ναό της Αγίας Παρασκευής στη Περίκλεια. Στη δεύτερη εικόνα αναπαρίσταται το μαρτύριο του Προφήτη Ησαΐα υπό τη βασιλεία του Βασιλέως Σεδεκία. Ο Προφήτης εικονίζεται ανεστραμμένος με το κεφάλι κάτω να πριονίζεται από δύο δήμιους. Όπως επισημαίνεται η παράσταση συναντάται σε πολλούς ναούς των μέσων του προηγούμενου αιώνα. Από την άλλη, στο βόρειο τοίχο του καθολικού του ναού, φιλοξενούνται σκηνές από τη ζωή του Χριστού, τα πάθη του καθώς και πλήθος Αγίων, κυρίως στη τρίτη κάτω ζώνη, από τις τέσσερις που κατατέμνουν τον βόρειο τοίχο. Άλλες δύο ζοφερές απεικονίσεις συναντάμε στον δυτικό τοίχο του καθολικού: στην πρώτη εικονίζεται ο ‘’αμαρτωλός άνθρωπος’’, ο οποίος βασανίζεται από τραγόμορφους διαβόλους, ενώ πιο αριστερά εικονίζεται ο Άγιος Ιγνάτιος, ανάμεσα σε δύο λιοντάρια έτοιμα να τον κατασπαράξουν. Αριστερά δίπλα στην είσοδο της εκκλησίας διακρίνεται το μαρτύριο της Αγίας Χρυσής, τοιχογραφία με ιδιαίτερη σημασία καθώς συνδέει τη λαϊκή εκκλησιαστική εικονογραφία με την αντίστοιχη αστική στα τέλη του 19ου αι. Τέλος, στο εσωτερικό του ναού εντυπωσιάζει ο τεράστιος πίνακας με την Κοίμηση της Θεοτόκου και τον Ακάθιστο Ύμνο.

Ένα αξιοσημείωτο στοιχείο που οφείλουμε να αναφέρουμε είναι ο ρόλος του αριθμού 12, ο οποίος επαναλαμβάνεται διαρκώς σε πολλά σημεία του ναού: δώδεκα εικόνες στην πρώτη σειρά των εικόνων του τέμπλου, δώδεκα κίονες στις δύο κιονοστοιχίες που διαιρούν τον Ναό στα τρία κλίτη, δώδεκα κίονες στο περίστωο, δώδεκα παράθυρα, δώδεκα ημικίονες στο εξωτερικό τμήμα του Αγίου Βήματος, δώδεκα Άγιοι στο βόρειο τοίχο, δώδεκα Άγιοι στο νότιο τοίχο, δώδεκα και δώδεκα παραστάσεις εικοσιτεσσάρων οίκων του Ακάθιστου Ύμνου. Ο αριθμός δώδεκα εικάζεται ότι συμβολίζει τη σημασία του έργου και της συμβολής των δώδεκα Αποστόλων 

 

Η πρόσβαση γίνεται από ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Ο χώρος έξω από τη μονή είναι πολύ ωραία διαμορφωμένος με δέντρα, γκαζόν, θέσεις για παρκινγκ και πολύ ωραία θέα προς την κοιλάδα της άνω Αλμωπίας. Το επίπεδο συντήρησης της μονής είναι αρκετά υψηλό, τόσο όσον αφορά το ίδιο το κτίριο όσο και το εσωτερικό του ναού, τις αγιογραφίες, τις τοιχογραφίες και τις κολώνες οι οποίες έχουν κρατήσει τα χρώματά τους.

Η μονή είναι ανοιχτή καθημερινά 07:00-14:00 και 16:00-20:00 αλλά όπως και στην περίπτωση της Μονής Αγ. Ιλαρίωνος, φιλοξενεί κόσμο μόνο αν τον γνωρίζουν προσωπικά οι μοναχοί. Τα πανηγύρια της μονής λαμβάνουν χώρα στις 6 Σεπτέμβρη και στις 8 Νοέμβρη (Πανηγύρι Αρχαγγέλου Μιχαήλ). Στο πρώτο παρατίθεται γεύμα και συρρέει πλήθος κόσμου μεταξύ των οποίων και τοπικοί παράγοντες. Σύμφωνα με τους ντόπιους και τους μοναχούς, η Μονή Αρχαγγέλου φαίνεται να καταλαμβάνει μεγάλη συμβολική αξία για την τοπική ταυτότητα και χαίρει μεγάλου σεβασμού από τους κατοίκους της περιοχής. Σε συνδυασμό με τον παραδοσιακό οικισμό του Αρχαγγέλου αλλά και τα φυσικά και ιστορικά μνημεία της βόρειο-ανατολικής Αλμωπίας η επίσκεψη στην περιοχή αποτελεί μια από τις πιο ξεχωριστές εκδρομικές εμπειρίες.

 

Το καταλληλότερο μέρος για διαμονή και φαγητό στην περιοχή είναι το χωριό του Αρχαγγέλου, όπου θα βρείτε ενοικιαζόμενα δωμάτια, ταβέρνες και παραδοσιακά καφενεία. Πρόκειται για ένα πολύ όμορφο βλάχικο χωριό με πλακόστρωτους δρόμους και πολύ ωραίο φυσικό περιβάλλον. Το χωριό έχει γύρω στους 700 μόνιμους κατοίκους, έχει σχολείο και αγροτικό ιατρείο και είναι γνωστό για τα κεράσια και τις πατάτες του.

 

Λόγω της σπουδαιότητάς του το μοναστήρι έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με ζώνη προστασίας που επεκτείνεται γύρω από το ναό και έχει ως όρια το δημόσιο δρόμο, το ρέμα, τον καταρράκτη, καθώς και τα προσκτίσματα του μοναστηριού (ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ36/15591/339/2-6-1995 – ΦΕΚ 579/Β/30-6-1995). Υπάγεται στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πέλλας. Για κάθε ρύθμιση ή παρέμβαση στον χώρο του μνημείου και πέριξ αυτού πρέπει να έχει την σχετική άδεια του παραπάνω φορέα, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 3028/2002 (ΦΕΚ 153/28-6-2002).
Η Μονή Αρχαγγέλου συνδέεται στενά με τη Μονή του Αγίου Ιλαρίωνος στους Προμάχους λόγω των αδελφικών σχέσεων που είχαν από παλιά, ενώ κοινά είναι και τα δεινά που έχουν συναντήσει εκατέρωθεν. Οι δύο μονές λοιπόν συνδέονται άμεσα, τόσο μεταξύ τους όσο και με ιστορικά-θρησκευτικά μνημεία όπως ο Άγιος Ιωάννης στο Λουτράκι, ο Άγιος Δημήτριος στο Αετοχώρι, ο Άγιος Δημήτριος στην Ξιφιανή, ο Ναός αναλήψεως στο Θεοδωράκι, ο Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Άνω Γαρέφι, ο Ναός των Αγ. Αναργύρων στη Λαγκαδιά, η Παλιά εκκλησία της Αγ. Παρασκευής στην Περίκλεια.

 

ima3


Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.